Opowiadania, Artykuły
Rola ojca w rodzinie
1. POWOŁANIE
Na samym początku należy zadać sobie kilka pytań, na które w dalszej części
spróbujemy odpowiedzieć, a które będą mogły się przyczynić do zrozumienia całej
istoty problemu. Co to jest wychowanie i proces wychowawczy? Jakie jest miejsce
rodziców w wychowaniu? Co to jest ojcostwo? Jakie wyróżniamy aspekty ojcostwa?
Jakie są funkcje ojca w rodzinie? Jakie zachowania ojca wpływają na dzieci?
Jakie znaczenie ma rola ojca w życiu dziecka? Co powoduje brak ojca w życiu
domowym dla dzieci?
2. WYCHOWANIE
Czym jest wychowanie i proces wychowawczy? Jakie jest miejsce rodziców w
wychowaniu? Na rozwój psychiczny i fizyczny dziecka maja wpływ: jego wrodzone
zadatki, aktywność jaka przejawia, a także środowisko, w którym się wychowuje.
Wychowanie jest „ całokształtem zjawisk związanych z oddziaływaniem środowiska
społecznego i przyrodniczego na człowieka, kształtujących jego osobowość. Są to
zamierzone i świadomie podejmowane działania, których celem jest wszechstronny
rozwój osobowości wychowanka i przygotowanie go do życia w społeczeństwie”. Po
prostu wychowanie jest dążeniem wychowanka do pełni człowieczeństwa, czyli jego
rozwoju fizycznego, psychicznego, duchowego, społecznego i religijnego. Jakie
jest miejsce rodziców w wychowaniu? Rodzice są głównymi i pierwszymi
wychowawcami dziecka. Zatem, odpowiadając sobie na pierwsze pytania już
zauważamy jak ogromna role w wychowaniu odgrywają rodzice dziecka. Sami wiemy o
tym, ze posiane ziarenka kwiatu, aby mogły stać się dużym, dojrzałym drzewem
wymagają nieustannej pielęgnacji. Podobnie jest z wychowaniem dziecka, później
młodzieńca, który będzie wkraczał powoli w dorosłe życie. I tak jak z wyżej
wspomnianym kwiatem, gdy od samego początku nie będziemy go podlewać, dbać o
niego to albo wyschnie i zwiędnie albo będzie źle się rozwijał. I właśnie to
proste porównanie ukazuje nam wielka wartość i znaczenie rodziców w wychowaniu.
Ale nasza refleksja i rozważanie ma dotyczyć roli ojca w procesie wychowania.
3. OJCOSTWO I JEGO ASPEKTY
W tym punkcie postaramy się odpowiedzieć na następujące pytania: Czym jest
ojcostwo i jakie są jego aspekty? Według prawa polskiego ojcem jest „mężczyzna,
który jest mężem matki dziecka urodzonego w małżeństwie, który dziecko
dobrowolnie uznał, którego ojcostwo zostało ustalone sądownie lub który
adoptował dziecko”. Słowo „ojciec’ jest trudne do zdefiniowania, ale jest
doskonale uchwytne dla normalnego człowieka. Można powiedzieć, ze ojcem jest
mężczyzna, który ma swoje dziecko lub dzieci. Gruntowne przemiany, wydarzenia,
fakty, które wstrząsnęły ludzkością XX wieku odbiły się szczególnie na rodzinie,
osobach ja tworzących, a zwłaszcza na ojcu. Istniejący od wieków model ojca jako
patriarchy wielkiej rodziny obejmujący szereg pokoleń, a niekwestionowanym,
niekiedy despotycznym autorytecie uległ w większości radykalnym zmianom. Ten
model ojca zanikł, a został zastąpiony modelem, który jest trudny do
zdefiniowania ze względu na to, ze ten nowy nie jest do końca dopracowany. I w
tym właśnie tkwi problem w dzisiejszych czasach, powoduje pewne nieporozumienia
w rodzinie, społeczeństwie, a nawet w Kościele. Ojcostwo jest specyficzna
funkcja mężczyzny i oznacza zajęcie właściwego sobie miejsca w małżeństwie i
rodzinie, poczęcie tego dziecka lub dzieci, otoczenie tych dzieci i ich matki
troskliwa miłością, utrzymanie i wyżywienie członków rodziny i trudne dzieło
wychowania dzieci. Wyróżnia się trzy podstawowe aspekty ojcostwa; aspekt
biologiczny, aspekt prawny i aspekt duchowy.
Pierwszy z nich, choć nie najważniejszy to aspekt biologiczny. Stanowi on
podstawę „więzów krwi” pokrewieństwa. Można to określić jako dawanie przez
mężczyznę wraz z kobieta początku dziecku – rodzi nowe życie.
Drugi aspekt, który posiada ojcostwo to aspekt prawny. Małżeństwo rodziców
gwarantuje dziecku tzw. „prawe pochodzenie”, umiejscowienie go w ramach
struktury społecznej z zagwarantowana odpowiednia pozycja społeczna. Najlepiej
jest dla dziecka, gdy jeden i ten sam mężczyzna jest zarazem ojcem biologicznym
i prawnym.
Trzeci kolejny to aspekt duchowy, który polega na bardzo ważnej roli jaka ma
pełnić ojciec w procesie wychowawczym dziecka, a mianowicie na trosce o właściwy
i pełny rozwój nowego życia. I można powiedzieć, ze ten właśnie aspekt łączy w
najtrwalszy i najgłębszy sposób ojca z rodzina. Jak wiemy macierzyństwo zawiera
element ścisłego kontaktu fizycznego z dzieckiem, ojcostwo opiera się głownie na
więzi duchowej. I uważam, ze ten aspekt, ojcostwo duchowe jest najważniejsze z
trzech wymienionych i przedstawionych.
4. FUNKCJE OJCA W RODZINIE
Jakie są istotne funkcje ojca w rodzinie? Które z nich są najważniejsze i
dlaczego? Czy maja one wpływ na rozwój człowieka?
Pierwsza funkcja, która chciałem tylko w pewien sposób nakreślić jest funkcja
prokreacyjna. Zakłada ona odpowiedni rozwój mężczyzny od najwcześniejszych lat,
poprzez okres młodości a zwłaszcza narzeczeństwa. Mówi ona, ze mąż musi mieć
świadomość swej odpowiedzialności za wybór momentu poczęcia dziecka, respektując
nie tylko fizjologie, ale i psychikę swej żony. Ta funkcja zakłada tez cala
troskę o żonę w okresie ciąży i porodu, a kontynuacja tej funkcji jest opieka
nad żoną i niemowlęciem po powrocie ze szpitala do domu. Bardzo ważną role w tej
funkcji odgrywa odpowiedzialność mężczyzny, męża i ojca.
Druga funkcja, myślę, ze również bardzo ważna w ojcostwie jest funkcja
utrzymania i ochrony rodziny. Głównym jej czynnikiem jest praca. Praca mężczyzny
najczęściej poza domem, polegająca na wykonywaniu konkretnego zawodu, ma
zasadniczy wpływ nie tylko na psychikę samego mężczyzny, na jego stosunek,
pozycje, postawę wobec społeczeństwa, lecz przede wszystkim na jego role w
małżeństwie i rodzinie. Stanowi ona źródło utrzymania jej członków i odgrywa
ważna role w wychowaniu rodzinnym. W szczególny sposób mówi o tym Jan Paweł II w
jednej z encyklik: „ Praca i pracowitość warunkują także cały proces wychowania
w rodzinie właśnie z tej racji, ze każdy staje się człowiekiem, miedzy innymi
przez prace, a owo stawanie się człowiekiem oznacza właśnie istotny cel całego
procesu wychowania”. Ojciec uczy dziecko szacunku dla pracy, dla pracy innych
ludzi i jej owoców. Nie można przy tej funkcji zapomnieć o tym, ze szczególne
przypadki takie jak choroba, kalectwo czy bezrobocie ojca uniemożliwiają mu
spełnienie funkcji żywiciela rodziny. W dzisiejszych czasach bezrobocie
szczególnie w Polsce stało się bolesnym problemem wielu mężczyzn, które ma
negatywne skutki, ponieważ może ono bulwersować psychikę mężczyzny, podważać
autorytet męża i ojca rodziny a także prowadzić do alkoholizmu, z którego
wypływają kolejne problemy na innych płaszczyznach życia. Natomiast ochrona
rodziny polega już nie tylko na obronie żony i dzieci, mienia przed agresja
zewnętrzną czy katastrofa losowa, ale również przed różnorodnymi wpływami
destrukcyjnymi zagrażającymi rodzinie ze strony świata współczesnego na
płaszczyźnie moralnej, społecznej i politycznej.
Kolejna, trzecia a zarazem ostatnia funkcja, która chciałem przedstawić jest
funkcja wychowawcza ojca. Tym razem pragnę przywołać definicje wychowania J.
Tarnowskiego: wychowanie „ jest to całokształt procesów i sposobów, które
pomagają istocie ludzkiej urzeczywistniać w pełni jego człowieczeństwo”. Mówiąc
o tej funkcji nie można zapomnieć o tym, ze to właśnie rodzice maja pierwsze i
podstawowe prawo do wychowania. A ojciec odgrywa bardzo ważną role w procesie
wychowawczym. Ojciec bowiem dostarcza dziecku tych bodźców i wzorów w jego
rozwoju społecznym i moralnym, których matka nie może zupełnie i w tak szerokim
zakresie jemu oferować. Teraz pragnę przedstawić pewne aspekty, które mogą pomoc
w prawdziwym, dojrzałym wychowaniu dzieci. Ojciec powinien „ ukochać swoje
dziecko”, mieć świadomość tego, ze to jest jego dziecko i od niego w dużej
mierze zależy kim to dziecko będzie w przyszłości. Co to znaczy ukochać swoje
dziecko? To po prostu być z nim, interesować się jego zainteresowaniami i
sprawami, pomagać dziecku w kłopotach, być wyrozumiałym. Ojciec powinien znaleźć
czas dla dziecka, umieć go przede wszystkim słuchać, starać się zrozumieć, z
miłością, ale z drugiej strony konsekwentnie egzekwować wydane polecenia. Myślę,
ze autorytet, świecenie przykładem, pewna surowość, dystans i rygor również
pozytywnie mogą wpływać na kształtowanie się człowieka. Według mnie ojciec
powinien być dumny i radosny z posiadania potomka. Dlatego tak ważny jest jego
kontakt z dzieckiem od samego urodzenia. Prawdziwy „tata” to taki, który
nieustannie weryfikuje własne życie przy okazji zdając sobie sprawę, ze
najważniejszy w wychowaniu jest osobisty przykład. Ojciec powinien dążyć do
jasnych wypowiedzi, postaw i zachowań, mieć ustalony światopogląd i określony
system etyczny, nie tylko uczyć tego swoje dzieci, ale również samemu to
realizować. I oczywiście prawdziwy i dojrzały ojciec dostosowuje formy
oddziaływania w zależności od płci i wieku dziecka. Ojciec cały czas poznaje
swoje dzieci i ich psychikę, interesuje się nimi, akceptuje i poucza wraz z
umiejętnością nawiązywania kontaktów. On chce większego dobra dla dzieci niż dla
siebie. Dla córki jest on, powinien być wzorem mężczyzny, a jej relacje z ojcem
będą rzutowały na odniesienia nie tylko do mężczyzn, ale również do społeczności
pozarodzinnej. Ojciec nie może własnego syna modelować według własnych, nie
zrealizowanych aspiracji, bez zwracania uwagi na realne możliwości, potrzeby i
pragnienia dziecka.
5. SKUTKI BRAKU PRAWDZIWEGO OJCA
Obecność mężczyzny, męża, ojca jest konieczna normalnego życia rodziny, zarówno
dla żony, matki, jak i dla dzieci. Obecność ta nie może być tylko fizyczna,
pasywna. Chodzi o czynne zaangażowanie się ojca w funkcjonowanie rodziny a
zwłaszcza w proces wychowania dzieci, na psychikę dziecka. Na negatywny rozwój
dziecka ma nie tylko wpływ brak ojca, ale również patologia ojcostwa. Na sam
koniec chce przedstawić pewna wypowiedz powiedziana przez pewnego księdza, który
zajmuje się trudna, więzienną młodzieżą: „we wszystkich chłopcach i
dziewczętach, z którymi mam do czynienia, tkwi ten ogromny brak ojca. Ja jednak
musze szanować wspomnienie tego, którego nie ma, bo umarł, bo zawsze był
nieobecny, albo co gorsza, znęcał się nad własnym dzieckiem, trzeba koniecznie
pozwolić im wykrzyczeć ich gniew na zgreda albo wysłuchać peanów na cześć
idealnego ojca, którego nigdy nie mieli. To obraz ich przeżyć i marzeń.
Słuchając tych marzeń dowiaduje się, kim powinienem dla nich być. Silnym i
kochającym ojcem, który umie powiedzieć „nie”, który jest obecny, umie obrugać,
ukarać, przebaczyć, dodać otuchy, potrząsnąć, który nie daje się robić w balona,
który jest dobry, ale nie głupi. Oczekują, ze będę skala. Ich prawdziwy ojciec
był jak piasek, wiec ta skala jest im niezbędnie potrzebna”.
Bibliografia:
Encyklopedia PWN, Warszawa 1994
Krystyna Ostrowska i Maria Rys, Przygotowanie do życia w rodzinie, Warszawa 1997
Guy Gilbert, Na całość, Poznań 1996
Jeffrey S. Turner i Donald B. Helmus, Rozwój człowieka, Warszawa 1999
Ross Vasta, Marshall M. Haith, Scott A. Miller, Psychologia dziecka, Warszawa
1995
Bartłomiej Piwowarczyk
student V roku Pedagogiki Resacjalizacyjnej WSF "Ignatianum" w Krakowie
• Więcej
Opowiadań i Artykułów Kręgu Przyjaciół
• Prasa - publikacje, artykuły, rozmowy
Czekamy na Ciebie! Prześlij nam swój
artykuł, opowiadanie...
|
kartka z kalendarza
